Interpelacja nr 7240
do ministra edukacji
w sprawie awansu zawodowego nauczyciela uzyskanego w innym państwie
Zgłaszający: Sylwia Bielawska
Data wpływu: 02-01-2025
Szanowna Pani Minister,
do mojego biura poselskiego zwracają się nauczyciele narodowości ukraińskiej legitymujący się kilkunastoletnim stażem pracy, zatrudnieni w placówkach edukacyjnych na terenie województwa dolnośląskiego, którzy mają problem z uznaniem stopnia awansu zawodowego nauczyciela uzyskanego w innym państwie.
Zgłaszający się do mnie nauczyciele są pedagogami z wieloletnim stażem pracy w ukraińskich placówkach edukacyjnych mającymi zezwolenia na pobyt stały, gdyż nierzadko są to osoby, które przebywają w Polsce od 2014 r., a więc od czasu aneksji Krymu przez Rosję. Od wielu lat przebywają u nas w kraju, tu mają rodziny, mieszkania, tu płacą podatki i starają się o przyznanie obywatelstwa polskiego (złożone wnioski).
Zdecydowana większość z nich posiada wykształcenie wyższe – tytuł magistra z przygotowaniem pedagogicznym z przedmiotów takich jak język angielski, matematyka czy wychowanie przedszkolne, a zatem tych, których nauczycieli obecnie bardzo brakuje w naszych szkołach. Poszukując pracy, podejmują oni zatrudnienie w placówkach oświatowych, publicznych i niepublicznych, przedkładając stosowne dokumenty. Zgodnie z obowiązującymi przepisami okres wykonywania pracy za granicą jest im zaliczany do stażu pracy nauczyciela. Na podstawie art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 22 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2023 r. poz. 984, z późn. zm.) otrzymują dodatek za wysługę lat, w wysokości 1% wynagrodzenia za każdy rok pracy, wypłacany w okresach miesięcznych, poczynając od czwartego roku pracy, z tym że dodatek ten nie może przekroczyć 20% wynagrodzenia zasadniczego.
W myśl § 7 ust. 1 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 31 stycznia 2005 r. w sprawie wysokości minimalnych stawek wynagrodzenia zasadniczego nauczycieli, ogólnych warunków przyznawania dodatków do wynagrodzenia zasadniczego oraz wynagrodzenia za pracę w dniu wolnym od pracy (Dz. U. z 2014 r. poz. 416, z późn. zm.) do okresów pracy uprawniających do dodatku za wysługę lat wlicza się okresy poprzedniego zatrudnienia we wszystkich zakładach pracy oraz inne udowodnione okresy, jeżeli z mocy odrębnych przepisów podlegają one wliczeniu do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze.
Na mocy art. 86 ust. 1 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2023 r. poz. 735, z późn. zm.) udokumentowane okresy zatrudnienia, przebyte za granicą u pracodawcy zagranicznego, są zaliczane do okresów pracy w Rzeczypospolitej Polskiej w zakresie uprawnień pracowniczych.
Biorąc powyższe pod uwagę, warunkiem uwzględnienia okresów wykonywania pracy za granicą jest ich właściwe udokumentowanie. Oceny przedłożonych przez pracownika dokumentów, a następnie ustalenia okresów zatrudnienia wymaganych do nabycia określonych uprawnień oraz świadczeń pracowniczych, dokonuje pracodawca. W przypadku wątpliwości lub zastrzeżeń dotyczących przedłożonych przez pracownika dokumentów pracodawca może nie uwzględnić poprzednich okresów zatrudnienia. W sytuacji gdy pracownik nie zgadza się z decyzją pracodawcy, może dochodzić swoich uprawnień przed sądem. Ta część przepisów jest dobrze znana i akceptowana przez ukraińskich nauczycieli pracujących w naszych placówkach. Ich wątpliwości wzbudza jednak kwestia awansu zawodowego. Zawód nauczyciela, który jest w Polsce zawodem regulowanym, charakteryzuje się tym, że państwo polskie zdecydowało się na odrębne regulacje dotyczące aktów nadania awansu zawodowego będących certyfikatami określającymi m.in. stawki wynagrodzenia nauczycieli. Niestety w naszych przepisach nie istnieje żadna podstawa prawna uznania stopnia awansu zawodowego nauczyciela uzyskanego w innym państwie. Nauczyciel w Polsce zatrudniony w szkole w celu otrzymania stopnia nauczyciela mianowanego musi spełnić warunki określone w rozdziale 3a ustawy Karta Nauczyciela. Dlatego też w przypadku opisywanych osób mamy do czynienia z sytuacją, gdy po ich zatrudnieniu uznaje się (na podstawie przedstawionych i potwierdzonych dokumentów) staż zawodowy i wypłaca dodatek za wysługę lat (często ten maksymalny 20%), ale jednocześnie uznaje się ich za nauczycieli nieposiadających stopnia awansu zawodowego, czyli nauczycieli początkujących, którzy muszą przejść całe postępowanie kwalifikacyjne trwające kilka lat.
W związku z powyższym zwracam się z pytaniami:
- Czy Ministerstwu Edukacji Narodowej znany jest opisany problem braku możliwości uznania stopnia awansu zawodowego nauczyciela uzyskanego w innym państwie i analizuje go w kontekście ogólnopolskim?
- Czy Ministerstwo Edukacji Narodowej, mając na uwadze występujące corocznie liczne wakaty, planuje zmiany w zakresie warunków określonych w rozdziale 3a ustawy Karta Nauczyciela, obejmujące przygotowanie zapisów, które regulowałyby uznanie stopnia awansu zawodowego nauczyciela uzyskanego w innym państwie?
- Czy Ministerstwo Edukacji Narodowej rozważa wprowadzenie zapisów np. o możliwości przeprowadzenia specjalnych postępowań egzaminacyjnych lub kwalifikacyjnych dla nauczycieli, którzy uzyskali stopień awansu zawodowego w innym państwie i spełniają warunki niezbędne do uzyskania stopnia awansu zawodowego, tak aby mogli oni po spełnieniu odrębnych wymagań kwalifikacyjnych i przepracowaniu w szkole odpowiedniego okresu przystąpić do weryfikacji uprawnień przed specjalną komisją kwalifikacyjną, która na podstawie dokonanej analizy dorobku zawodowego nauczyciela i przeprowadzonej rozmowy potwierdzi lub nie spełnianie przez nauczyciela wymagań dotyczących realizowania zadań lub podejmowania działań na rzecz oświaty oraz ich efektów, co stanie się finalnie podstawą prawną do uznania stopnia awansu zawodowego nauczyciela uzyskanego w innym państwie?
Z poważaniem
Sylwia Bielawska
Posłanka na Sejm RP
Odpowiedź na interpelację nr 7240
w sprawie awansu zawodowego nauczyciela uzyskanego w innym państwie
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Henryk Kiepura
Warszawa, 24-01-2025
Szanowna Pani Poseł,
zawód nauczyciela w Polsce jest zawodem regulowanym. Zatem w celu ubiegania się o zatrudnienie w tym zawodzie konkretna osoba powinna wykazać się wymaganymi w Polsce dokumentami.
Zgodnie z art. 9 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2024 r. poz. 986), stanowisko nauczyciela może zajmować osoba, która:
posiada wyższe wykształcenie z odpowiednim przygotowaniem pedagogicznym lub ukończyła zakład kształcenia nauczycieli i podejmuje pracę na stanowisku, do którego są to wystarczające kwalifikacje;
przestrzega podstawowych zasad moralnych;
spełnia warunki zdrowotne niezbędne do wykonywania zawodu.
W przypadku kwalifikacji uzyskanych poza Unią Europejską, Norwegią, Islandią, Liechtensteinem i Konfederacją Szwajcarską zatrudnienie na terytorium Polski następuje zgodnie z przepisami krajowymi. Jeżeli posiadacz kwalifikacji chce podjąć pracę w zawodzie regulowanym, to powinien najpierw uznać zagraniczny dyplom, aby następnie móc się ubiegać o zatrudnienie, zgodnie z przepisami określającymi zasady wykonywania danego zawodu w Polsce. Dyplom ukończenia studiów wyższych i tytuł zawodowy uzyskany za granicą może być uznany za równoważny z polskim odpowiednikiem na podstawie umowy międzynarodowej, a w przypadku jej braku – w drodze nostryfikacji. Szczegółowe wymagania kwalifikacyjne niezbędne do zajmowania stanowiska nauczyciela, w poszczególnych typach szkół i placówek, są określone w przepisach rozporządzenia Ministra Edukacji i Nauki z dnia 14 września 2023 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli (Dz. U. z 2023, poz. 2102).
Odnosząc się do kwestii awansu zawodowego uprzejmie wyjaśniam, że państwo polskie ma prawo do odrębnych regulacji dotyczących aktów nadania awansu zawodowego. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 9 maja 2001 r., II SA 363/01, uznał, iż akt nadania jest swoistym certyfikatem potwierdzającym pewne uprawnienia, z którymi może być związany stosunek zatrudnienia na określonym stanowisku i za określonym wynagrodzeniem. W krajowych przepisach nie istnieje podstawa prawna uznania stopnia awansu zawodowego nauczyciela uzyskanego w innym państwie. Nauczyciel zatrudniony w szkole, w Polsce, w celu otrzymania stopnia nauczyciela mianowanego, musi spełnić warunki określone w rozdziale 3a ustawy – Karta Nauczyciela. Nadmieniam, że mając na uwadze różną specyfikę systemów oświaty zarówno w obrębie Unii Europejskiej jak i poza nią, powyższe zasady są identyczne dla nauczycieli obcokrajowców i obywateli polskich. Dlatego certyfikat określający status nauczyciela, uzyskany w innym systemie edukacji, nie jest równoważny z żadnym z polskich stopni awansu zawodowego nauczycieli. Jednocześnie pragnę zauważyć, że przepisy ustawy – Karta Nauczyciela nie wymagają od nauczyciela-obcokrajowca znajomości języka polskiego potwierdzonej odpowiednim egzaminem. Zatem system awansu zawodowego jest jedyną weryfikacją praktycznych umiejętności nauczyciela. Minister Edukacji nie planuje zmian w powyższym zakresie.
Odnosząc się do kwestii uznania doświadczenia zawodowego za granicą, uprzejmie informuję, że na mocy art. 86 ust. 1 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2023 r. poz. 735 z późn. zm.), udokumentowane okresy zatrudnienia, przebyte za granicą u pracodawcy zagranicznego, są zaliczane do okresów pracy w Rzeczypospolitej Polskiej w zakresie uprawnień pracowniczych. Cytowany przepis dotyczy każdego pracownika i każdej pracy, w tym zatrudnienia w zagranicznej szkole i przedszkolu. Uznanie zagranicznego zatrudnienia generuje wysokość dodatku stażowego lub uprawnienia urlopowe pracownika. Zatrudnienie u zagranicznego pracodawcy, w przypadku nauczycieli, wpływa na dodatek stażowy ale nie ma przełożenia na ich awans zawodowy i inne uprawnienia wynikające ze stażu pedagogicznego np. urlop dla poratowania zdrowia czy też nauczycielskie uprawnienia emerytalne.
Uprzejmie proszę o przyjęcie powyższych wyjaśnień.
Z poważaniem
Z upoważnienia Ministra Edukacji
Henryk Kiepura
Sekretarz Stanu
Stopka
Marszałek Sejmu
Wicemarszałkowie
XXXI SESJA
Konsultacje społ.